การสะท้อน
การสะท้อนรูปข้ามเส้นสะท้อน สมบัติของการสะท้อน การสร้างภาพด้วยไม้ฉากและวงเวียน ที่มาของสูตรพิกัดเมื่อสะท้อนข้ามแกน X แกน Y เส้น y = x เส้น y = −x และเส้น x = a, y = b พร้อมการนำไปใช้กับสมมาตรตามแนวเส้นและการหาทางที่สั้นที่สุด

การสะท้อนคืออะไร
การสะท้อน (reflection) คือการแปลงทางเรขาคณิตที่พลิกรูปข้ามเส้นตรงเส้นหนึ่ง เรียกว่าเส้นสะท้อน มักเขียนแทนด้วย ℓ เหมือนเรามองเงาในกระจก หรือพับกระดาษตามรอยพับแล้วรูปทั้งสองข้างทับกันสนิท การสะท้อนหนึ่งครั้งต้องบอกให้ครบ 2 อย่าง คือ รูปต้นแบบ และเส้นสะท้อน จุดที่ได้หลังสะท้อนเรียกว่าจุดภาพ และเขียนชื่อด้วยเครื่องหมาย ′ เช่น ภาพของ A คือ A′
วาดรูปสามเหลี่ยม ABC บนกระดาษ ใช้หมึกที่ยังไม่แห้ง แล้วพับกระดาษตามเส้น ℓ หมึกที่ติดอีกฝั่งคือรูปสามเหลี่ยม A′B′C′ ซึ่งเป็นภาพที่ได้จากการสะท้อนรูปสามเหลี่ยม ABC ข้ามเส้น ℓ

สมบัติของการสะท้อน
ข้อแรก จุดกับจุดภาพอยู่ห่างจากเส้นสะท้อนเท่ากัน แต่อยู่คนละฝั่ง ข้อสอง ส่วนของเส้นตรงที่เชื่อมจุดกับจุดภาพ เช่น AA′ ตั้งฉากกับเส้นสะท้อน และเส้นสะท้อนแบ่งครึ่ง AA′ พอดี กล่าวอีกแบบว่าเส้นสะท้อนเป็นเส้นแบ่งครึ่งตั้งฉากของ AA′ ข้อสาม รูปที่ได้เท่ากันทุกประการกับรูปต้นแบบ ความยาวด้านและขนาดมุมไม่เปลี่ยน แต่รูปถูกพลิกกลับด้าน ถ้าเรียงจุด A → B → C ตามเข็มนาฬิกา จุดภาพ A′ → B′ → C′ จะเรียงทวนเข็มนาฬิกา ข้อสี่ จุดที่อยู่บนเส้นสะท้อนอยู่กับที่ ภาพของมันคือตัวมันเอง และถ้าสะท้อนซ้ำข้ามเส้นเดิมอีกครั้ง จะได้รูปเดิมกลับมา
ถ้า A อยู่ห่างเส้น ℓ 3 หน่วย จุด A′ ก็อยู่ห่าง ℓ 3 หน่วยในอีกฝั่ง จึงได้ AA′ = 6 หน่วย และ AA′ ตั้งฉากกับ ℓ ถ้า AB = 4 หน่วย และ ∠ABC = 70° จะได้ A′B′ = 4 หน่วย และ ∠A′B′C′ = 70° เหมือนเดิม

สร้างภาพการสะท้อนด้วยไม้ฉากและวงเวียน
สร้างภาพทีละจุดยอดตามสมบัติข้างต้น ขั้นที่ 1 วางไม้ฉากให้ขอบด้านหนึ่งของมุมฉากทับเส้น ℓ แล้วเลื่อนไปตามเส้นจนขอบอีกด้านผ่านจุดยอด A ลากเส้นตามขอบนั้นให้ยาวเลยเส้น ℓ ไปอีกฝั่ง จะได้เส้นตั้งฉากที่ตัด ℓ ที่จุด H ขั้นที่ 2 วางปลายเหล็กแหลมของวงเวียนที่ H กางให้ปลายดินสอแตะ A แล้วเขียนส่วนโค้งตัดเส้นตั้งฉากอีกฝั่งของ ℓ จุดตัดคือ A′ เพราะ HA′ = HA ทำซ้ำกับจุดยอดที่เหลือ แล้วลากส่วนของเส้นตรงเชื่อมจุดภาพตามลำดับเดียวกับรูปเดิม
สะท้อนส่วนของเส้นตรง AB ข้ามเส้น ℓ ลากเส้นตั้งฉากจาก A ถึง ℓ ที่ H ได้ HA = 2 หน่วย กางวงเวียนยาว 2 หน่วยจาก H ไปอีกฝั่งได้ A′ ทำแบบเดียวกันกับ B ได้ B′ แล้วลาก A′B′ ซึ่งยาวเท่ากับ AB

ที่มาของสูตร: สะท้อนข้ามแกน X และแกน Y
ให้ A(x, y) อยู่เหนือแกน X เป็นระยะ y หน่วย เส้นตั้งฉากจาก A ถึงแกน X คือเส้นแนวตั้งที่ตัดแกน X ที่ H(x, 0) จุดภาพ A′ ต้องอยู่บนเส้นแนวตั้งเดียวกัน จึงมีพิกัดแรกเป็น x เท่าเดิม และอยู่ใต้แกน X เป็นระยะ y หน่วย จึงได้ A′(x, −y) สรุปว่าการสะท้อนข้ามแกน X เปลี่ยน (x, y) เป็น (x, −y) คือเปลี่ยนเครื่องหมายของพิกัดที่สอง ในทำนองเดียวกัน การสะท้อนข้ามแกน Y ทำให้จุดย้ายไปทางซ้ายหรือขวาของแกน Y ระยะเท่าเดิม จึงเปลี่ยน (x, y) เป็น (−x, y) คือเปลี่ยนเครื่องหมายของพิกัดแรก
A(4, 3) สะท้อนข้ามแกน X ได้ A′(4, −3) จากจตุภาคที่ 1 ไปจตุภาคที่ 4 ส่วน B(−2, 5) สะท้อนข้ามแกน Y ได้ B′(2, 5) จากจตุภาคที่ 2 ไปจตุภาคที่ 1 ตรวจได้ว่า B กับ B′ อยู่ห่างแกน Y ข้างละ 2 หน่วย

สะท้อนข้ามเส้น y = x และ y = −x
เส้น y = x ทำมุม 45° กับแกน X การสะท้อนข้ามเส้นนี้สลับบทบาทของแกน X กับแกน Y จึงเปลี่ยน (x, y) เป็น (y, x) คือสลับพิกัดสองตัว ตรวจได้ว่าจุดกึ่งกลางของจุดเดิมกับจุดภาพคือ ((x + y) ÷ 2, (x + y) ÷ 2) ซึ่งอยู่บนเส้น y = x และส่วนของเส้นตรงที่เชื่อมสองจุดมีความชันเป็น −1 จึงตั้งฉากกับเส้น y = x ที่มีความชัน 1 สำหรับเส้น y = −x ให้สลับพิกัดแล้วเปลี่ยนเครื่องหมายทั้งสองตัว จึงเปลี่ยน (x, y) เป็น (−y, −x)
A(5, 2) สะท้อนข้ามเส้น y = x ได้ A′(2, 5) จุดกึ่งกลางคือ (3.5, 3.5) อยู่บนเส้น y = x และความชันของ AA′ คือ (5 − 2) ÷ (2 − 5) = −1 ส่วน B(4, 1) สะท้อนข้ามเส้น y = −x ได้ B′(−1, −4) จุดกึ่งกลาง (1.5, −1.5) อยู่บนเส้น y = −x

สะท้อนข้ามเส้น x = a และ y = b
เส้น x = a เป็นเส้นแนวตั้ง จุด A(x, y) อยู่ห่างเส้นนี้ x − a หน่วย จุดภาพจึงอยู่อีกฝั่งระยะเท่ากัน ได้พิกัดแรก a − (x − a) = 2a − x ส่วนพิกัดที่สองเท่าเดิม สูตรคือ (x, y) → (2a − x, y) ในทำนองเดียวกัน เส้น y = b เป็นเส้นแนวนอน สูตรคือ (x, y) → (x, 2b − y) จำง่าย ๆ ว่าเส้นสะท้อนอยู่ตรงกลางระหว่างจุดเดิมกับจุดภาพเสมอ เมื่อ a = 0 หรือ b = 0 สูตรจะกลับไปเป็นการสะท้อนข้ามแกน Y หรือแกน X
A(5, 3) สะท้อนข้ามเส้น x = 2 ได้ A′(2 × 2 − 5, 3) = (−1, 3) ตรวจว่า A อยู่ขวาเส้น 3 หน่วย และ A′ อยู่ซ้ายเส้น 3 หน่วย ส่วน B(1, 4) สะท้อนข้ามเส้น y = 1 ได้ B′(1, 2 × 1 − 4) = (1, −2)

สรุปสูตรการสะท้อน
ข้ามแกน X: (x, y) → (x, −y) ข้ามแกน Y: (x, y) → (−x, y) ข้ามเส้น y = x: (x, y) → (y, x) ข้ามเส้น y = −x: (x, y) → (−y, −x) ข้ามเส้น x = a: (x, y) → (2a − x, y) ข้ามเส้น y = b: (x, y) → (x, 2b − y) ก่อนตอบให้ตรวจเสมอว่าจุดภาพอยู่คนละฝั่งของเส้นสะท้อน และอยู่ห่างเส้นเท่ากับจุดเดิม
จุด C(−3, 2) สะท้อนข้ามแกน X ได้ (−3, −2) ข้ามแกน Y ได้ (3, 2) ข้ามเส้น y = x ได้ (2, −3) และข้ามเส้น y = −x ได้ (−2, 3)

นำไปใช้: สมมาตรตามแนวเส้น
ถ้าสะท้อนรูปข้ามเส้นตรงเส้นหนึ่งแล้วได้รูปทับรอยเดิมพอดี จะกล่าวว่ารูปนั้นมีสมมาตรตามแนวเส้น และเรียกเส้นนั้นว่าแกนสมมาตร เช่น ใบหน้าคน ผีเสื้อ ใบไม้ อาคารแบบไทย โลโก้ และตัวอักษรบางตัว รูปหนึ่งอาจมีแกนสมมาตรได้หลายเส้น นักออกแบบมักวาดลวดลายเพียงครึ่งเดียวแล้วสะท้อนอีกครึ่งเพื่อให้สองข้างสมดุลกัน
รูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสมีแกนสมมาตร 4 เส้น รูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าที่ไม่ใช่จัตุรัสมี 2 เส้น รูปสามเหลี่ยมด้านเท่ามี 3 เส้น และวงกลมมีแกนสมมาตรได้ไม่จำกัด เพราะเส้นผ่านศูนย์กลางทุกเส้นเป็นแกนสมมาตร

นำไปใช้: หาทางที่สั้นที่สุด
ถ้าต้องเดินจากจุด A ไปแตะเส้นตรง ℓ เช่น ริมแม่น้ำ แล้วไปจุด B ที่อยู่ฝั่งเดียวกัน ทางที่สั้นที่สุดหาได้จากการสะท้อน ให้สะท้อน B ข้าม ℓ ได้ B′ แล้วลากส่วนของเส้นตรง AB′ จุดที่ AB′ ตัด ℓ คือจุดที่ควรแวะ เพราะทางจากจุดนั้นไป B ยาวเท่ากับทางไป B′ และเส้นตรงเป็นทางที่สั้นที่สุด หลักเดียวกันอธิบายได้ว่าทำไมแสงสะท้อนจากกระจกด้วยมุมตกกระทบเท่ากับมุมสะท้อน และใช้วางแผนการแทงลูกบิลเลียดให้กระทบขอบโต๊ะ
A(1, 3) และ B(5, 1) อยู่เหนือแม่น้ำตามแกน X สะท้อน B ได้ B′(5, −1) เส้น AB′ ตัดแกน X ที่ P(4, 0) ทาง A → P → B ยาว √(3² + 3²) + √(1² + 1²) = 3√2 + √2 = 4√2 ≈ 5.66 หน่วย ซึ่งเท่ากับความยาว AB′ พอดี

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย
ข้อแรก สลับสูตรแกน X กับแกน Y สะท้อนข้ามแกน X พิกัด x ไม่เปลี่ยน แต่ y เปลี่ยนเครื่องหมาย ให้ตรวจด้วยภาพว่าจุดย้ายขึ้นลงหรือซ้ายขวา ข้อสอง วัดระยะถึงเส้นสะท้อนแบบเฉียง ระยะต้องวัดตามแนวตั้งฉากกับเส้นเสมอ ข้อสาม ข้ามเส้น y = x แล้วสลับพิกัดแต่เติมเครื่องหมายลบโดยไม่จำเป็น ข้อสี่ ข้ามเส้น x = a แล้วใช้สูตร (−x, y) ของแกน Y ตรง ๆ ต้องใช้ 2a − x
สะท้อน A(3, −2) ข้ามแกน X ถ้าตอบ (−3, −2) จะผิด เพราะเป็นการสะท้อนข้ามแกน Y คำตอบที่ถูกคือ (3, 2) ซึ่งอยู่ห่างแกน X 2 หน่วยเท่าเดิมแต่อยู่อีกฝั่ง

ใช้ห้องทดลองการสะท้อน
โหมดสร้างด้วยเครื่องมือให้สร้างภาพทีละจุดยอดเหมือนทำบนกระดาษ เลือกเส้นสะท้อนจากแถบด้านบน หรือลากจุด M₁, M₂ เพื่อวางเส้นเอง วางไม้ฉากให้มุมฉากแตะเส้น ℓ แล้วเลื่อนจนขอบตั้งฉากผ่านจุดยอด จากนั้นใช้วงเวียนกางรัศมีจากจุดตัดบน ℓ ถึงจุดยอด แผงด้านข้างจะติ๊กรายการตรวจให้ทันทีเมื่อวางเครื่องมือถูก เลือกวาดรูปเองได้สูงสุด 8 จุด โหมดสำรวจมีแถบพับรูป 0%–100% พร้อมตารางพิกัดและสูตรของเส้นที่เลือก ย้ายแถบเครื่องมือและจัดหน้าจอได้ตามสะดวก
เลือกรูปสามเหลี่ยม ตั้งเส้นสะท้อนเป็นเส้น y = x แล้วเปิดโหมดสำรวจ ดูว่าพิกัดของ A′ B′ C′ ในตารางเป็นการสลับพิกัดของ A B C ทุกจุดหรือไม่ จากนั้นเลื่อนแถบพับรูปไปที่ 50% สังเกตว่าทุกจุดมาอยู่บนเส้นสะท้อน



